Prishtinë, 6 tetor 2026
Faleminderit, Valbona!
I nderuar Andi, sigurisht që nuk jemi të mërzitshëm, natyrisht që jemi interesantë, por po bëjmë çmos që të mos bëhemi tepër interesantë! Dhe deri tani, shumë mirë!
I nderuar Lars Castellucci, Komisioner i Qeverisë Federale për Politikën e të Drejtave të Njeriut dhe Asistencën Humanitare,
Të nderuar Kryenegociatorë me BE-në, Predrag Zenović dhe Jeton Zulfaj, nga Mali i Zi dhe Kosova,
Shkëlqesitë Tuaja, ambasadorë dhe anëtarë të trupit diplomatik,
I dashur Andi Dobrushi, Drejtor i Open Society Foundations – Western Balkans,
Të dashur përfaqësues të shoqërisë civile dhe qendrave studimore,
Të nderuar të pranishëm,
Jemi të lumtur që këtë vit po presim Forumin e Shoqërisë Civile dhe qendrave studimore të Procesit të Berlinit, të cilin e kemi organizuar së bashku me Open Society Foundations – Ballkani Perëndimor. Është hera e parë që Forumi mbahet në Kosovë, ndaj më lejoni t’ju uroj mirëseardhjen të gjithëve në Prishtinë, miqve dhe kolegëve tanë nga i gjithë rajoni.
Para disa ditësh, Gjermania shënoi Ditën e Bashkimit Gjerman. Ribashkimi i saj erdhi më pak se një vit pas rënies së Murit të Berlinit në nëntor të vitit 1989, duke i dhënë fund katër dekadave gjatë të cilave Gjermania ishte e ndarë mes dy sistemeve politike. Demokracia mbizotëroi ndaj autokracisë dhe, pas vitit 1990, paqja dhe prosperiteti që Evropa Perëndimore i kishte ndërtuar gjatë dekadave filluan të shtriheshin edhe në pjesën më të madhe të Evropës Qendrore dhe Lindore. Ndërkaq, Ballkani Perëndimor kaloi pothuajse një dekadë luftërash, të nxitura nga represioni në Kosovë dhe që përfunduan vetëm me çlirimin tonë në vitin 1999.
Për pjesën tjetër të Evropës, lufta në shkallë të gjerë u rikthye vetëm më vonë, me agresionin e Rusisë kundër Ukrainës. Sot, lufta mes demokracive dhe autokracive zhvillohet çdo ditë, në shumë fronte.
Ky kontekst i ka dhënë zgjerimit të BE-së një urgjencë të re, si për Evropën, ashtu edhe për rajonin tonë. Ekziston një parim që gjithashtu qëndron: Bashkimi Evropian bëhet Evropë vetëm duke integruar Ballkanin Perëndimor.
Ky nuk ishte këndvështrimi mbizotërues në vitin 2014, kur lindi Procesi i Berlinit: Rusia sapo e kishte aneksuar Krimenë dhe, megjithatë, zgjerimi ishte pezulluar. Gjermania ndërhyri dhe na solli të gjashtëve në të njëjtën tryezë, si të barabartë. Nga ajo tryezë doli Tregu i Përbashkët Rajonal, i ndërtuar mbi rregullat dhe standardet e BE-së, të rrënjosura në vlerat e BE-së, si dhe ajo që unë më pëlqen ta quaj një dividend të dyfishtë: ne reformohemi një herë dhe përfitojmë dy herë, fillimisht në rajon dhe më pas në Tregun Unik të BE-së. Për ne, bashkëpunimi rajonal mbështetet gjithashtu në marrëdhënie të mira dhe evropiane fqinjësore, të cilat janë të mundshme vetëm kur fqinjët i respektojnë këto vlera. Shpesh, bllokimet në rajonin tonë burojnë pikërisht nga kjo: mospërputhja e vlerave.
Megjithatë, ne zgjodhëm të udhëheqim me shembull dhe kjo fillon me demokracinë. Në një kohë kur gjithnjë e më shumë vende po rrëshqasin drejt autokracisë, Kosova është shndërruar në një nga demokracitë më të fuqishme në Ballkanin Perëndimor dhe më gjerë, duke forcuar sundimin e ligjit, luftuar korrupsionin dhe mbrojtur liritë themelore. World Justice Project e rendit Kosovën të parën në rajon për qeverisjen e hapur, e cila mat se sa të hapura dhe të qasshme janë institucionet për qytetarët. Por qeverisja e hapur funksionon vetëm kur njerëzit e shfrytëzojnë atë dhe në Kosovë këtë e bën shoqëria jonë e gjallë civile. Ne jemi një demokraci zgjedhore, me zgjedhje të lira, të drejta dhe konkurruese dhe, nëse ka diçka, kohët e fundit kemi pasur tepër shumë prej tyre.
Kemi përmbushur gjithashtu detyrimet në kuadër të Tregut të Përbashkët Rajonal. Kemi ratifikuar të pesë marrëveshjet e mobilitetit dhe protokollet e CEFTA-s për lehtësimin e tregtisë, shërbimet dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjeve, jemi bërë pjesë e regjistrit evropian për cilësinë në arsimin e lartë, kemi futur në përdorim sistemet elektronike të identifikimit dhe kemi përfshirë vendkalimet tona kufitare më të frekuentuara në Korridoret e Gjelbra. Sa i përket lëvizjes së lirë, Kosova veproi e para: qytetarët e Bosnjë e Hercegovinës mund të hyjnë tashmë në Kosovë me letërnjoftimet e tyre, ndërsa Bosnjë e Hercegovina ende nuk e ka ratifikuar marrëveshjen. Dhe kemi kontribuar në drejtësi në institucionet rajonale: në vitin 2024, Kosova zëvendësoi UNMIK-un në CEFTA, ndërsa vitin e kaluar, si kryesuese, zhbllokuam vendime që kishin mbetur pezull për vite me radhë.
Megjithatë, deri tani, rajoni ynë do të duhej të kishte përmbyllur një cikël të plotë të mobilitetit, në mënyrë që qytetarët tanë të mund të udhëtojnë, studiojnë, punojnë dhe dalin në pension kudo në Ballkanin Perëndimor. Në vitin 2022, u dakorduam për njohjen e diplomave të njëri-tjetrit, por katër vjet më vonë, të rinjtë tanë evropianë ende presin që diplomat e tyre të njihen. Po ashtu, do të duhej të ishim dakorduar që ata që punojnë në një vend tjetër të rajonit të mund të marrin më lehtë leje pune dhe të ruajnë pensionet dhe të drejtat e tyre sociale kur zhvendosen.
Ata që janë të gatshëm duhet të jenë në gjendje të ecin përpara. Rajoni nuk mund të vazhdojë të presë ata që nuk duan të lëvizin fare.
Pas dymbëdhjetë vjetësh, është krejt e natyrshme të mendojmë se si mund të rigjallërohet Procesi i Berlinit dhe të drejtat e pakicave janë një fushë ku ai mund të bëjë më shumë. Pothuajse çdo komunitet në rajonin tonë është shumicë në një vend dhe pakicë në një tjetër. Kur një komunitet i gëzon të drejtat në njërën anë të kufirit dhe i humb ato në anën tjetër, kjo asimetri është një padrejtësi që rrit tensionet. Prandaj, të drejtat e pakicave duhet të kenë një vend të veçantë në Procesin e Berlinit, me standarde të përbashkëta për rajonin, nga përfaqësimi i garantuar në institucione, te përdorimi i gjuhës, arsimi në gjuhën amtare dhe rigjallërimi i kulturës dhe traditave të tyre. Kosova është e gatshme të kontribuojë në këtë punë.
Për çështje të tilla, shumë prej jush kanë punuar së bashku në gjithë rajonin për vite me radhë, shpesh më ngushtë sesa kanë punuar qeveritë tona, dhe sot puna juaj nevojitet më shumë se kurrë në luftën kundër dezinformimit. Ata që duan ta dobësojnë besimin në vlerat demokratike e dinë se njerëzit nuk duhet t’i besojnë gënjeshtrave të tyre; mjafton të ngrenë aq shumë dyshime, saqë njerëzit të mos dinë më se çfarë të besojnë. Aty ku ata mbjellin dyshim, ju sillni fakte, përmes gazetarisë dhe mendimit kritik, verifikimit të fakteve dhe hulumtimit dhe, në këtë mënyrë, mbroni pikërisht vlerat që ata përpiqen t’i dobësojnë: dinjitetin njerëzor, lirinë, barazinë dhe solidaritetin. Në ndërtimin e një rajoni më të hapur dhe më të ndërlidhur mbi këto vlera, gjithmonë do ta gjeni Kosovën si partnere.
Dhe kjo më sjell te rruga jonë evropiane. Këtë dhjetor do të bëhen katër vjet nga aplikimi i Kosovës për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe, gjatë këtyre viteve, kemi ndërmarrë reforma dhe kemi shënuar përparim të pamohueshëm. Ekonomia jonë është rritur me më shumë se katër për qind në vit dhe papunësia ka rënë nga 26 në 10 për qind. Jemi plotësisht të harmonizuar me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të Bashkimit Evropian, përfshirë çdo sanksion ndaj Rusisë për agresionin e saj kundër Ukrainës. Raporti i fundit i Komisionit nuk gjeti regres në asnjë fushë, ndërsa mbështetja për anëtarësimin në BE është ndër më të lartat në rajon. Megjithatë, pavarësisht gjithë kësaj, Kosova mbetet i vetmi vend në Ballkanin Perëndimor pa status kandidati. Motoja e këtij Forumi është “Dëshmi, jo premtime” dhe do të ishte vetëm e drejtë dhe e arsyeshme që, herën tjetër kur të mblidhet ky Forum, asnjë vend që ka dhënë “dëshminë” të mos mbetet jashtë procesit të anëtarësimit.
Pres me padurim rekomandimet tuaja, të cilat do t’ua përcillni liderëve në Podgoricë dhe të cilat ne do t’i marrim seriozisht.
Ju faleminderit shumë!