New York, 20 shtator 2026
Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, gjatë qëndrimit në New York të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, ka vizituar shkollën publike amerikane P.S. 108 Philip J. Abinanti në Bronx, në të cilën nga shtatori i vitit të kaluar, për herë të parë, ka nisur aplikimi i programit akademik dygjuhësh anglisht-shqip.
Teksa u shpërndau nxënësve të kësaj shkolle, Fletore pune, Libër leximi dhe Abetare, në fjalën përshëndetëse, kryeministri Kurti tha se Qeveria e Republikës së Kosovës u është thellësisht falënderuese dhe do ta mbështesë këtë shkollë edhe në të ardhmen.
Duke e vlerësuar lartë përkushtimin e gjithë atyre që kanë punuar në inicimin e kësaj shkolle në gjuhën shqipe, në veçanti dy shqiptaro-amerikan, Mark Gjonajn dhe Drita Gjongecajn, kryeministri Kurti tha se ruajtja e gjuhës sonë ka qenë një nga arritjet tona më të mëdha dhe një nga mjetet tona më të fuqishme.
“Në historinë tonë, ashtu edhe si në historinë e shumë popujve të tjerë të cilët janë përballur me pushtime e sundime të huaja, një nga instrumentet për t’i nënshtruar njerëzit ka qenë pikërisht ndalimi i gjuhës së tyre, përkatësish i shkollimit në gjuhën e tyre. Sepse gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi. Është edhe themel identiteti. Gjuha e bart kujtesën kolektive të një populli. Ajo e shprehë mënyrën se si, brez pas brezi, një popull ka mësuar t’i japë formë përvojës së vet, shtegun se si e ka kuptuar veten dhe botën përreth. Ajo është latuar ndër shekuj nga përvoja e brezave, nga përpjekja për ta kuptuar realitetin tonë dhe gjithashtu nga përballja me atë që të tjerët janë munduar të na e imponojnë”, tha kryeministri Kurti.
Kryeministri Kurti ka folur për mbijetesën e gjuhës shqipe, duke theksuar se ajo mbijetoi jo vetëm falë maleve të larta, që shpesh i mbrojtën shqiptarët nga pushtuesit dhe nga trysnitë e jashtme, por mbi të gjitha edhe falë dashurisë së njerëzve për gjuhën dhe vendosmërisë së tyre për t’ua përcjellë atë brezave që vijnë më pas.
“Shqipja ka mbetur edhe larg atdheut gjallë. Arbëreshët e Italisë e kanë ruajtur gjuhën e tyre për më shumë se pesë shekuj. Dhe vetë gjuha e tyre na e tregon historinë e tyre: është një shqipe e cila e bart udhëtimin, largësinë nga atdheu dhe, njëkohësisht, rrënjosjen e thellë në identitetin shqiptar”, tha ai, duke shtuar se rilindësve tanë nuk u mjaftonte që shqipja vetëm të mbijetonte, por ata donin që ajo të ishte gjuhë e dijes, e kulturës së lartë, e shkencës së thellë dhe e mendimit po ashtu.
Fjala e plotë e kryeministrit Kurti:
Të dashur bashkatdhetarë,
Mirëdita të gjithëve e mirë se ju gjejë këtu në Bronx të New York-ut,
I dashuri Mark,
E dashur Drita,
I nderuari Ambasador i Republikës së Kosovës në Washington, D.C. këtu në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Ilir Dugolli,
I nderuari Ambasador Blerim Reka, pranë misionit të Kombeve të Bashkuara këtu në New York,
Unë jam këtu bashkë me ministrin e Financave të Republikës së Kosovës, Hekuran Muratin, me zëvendësministrin e Punëve të Jashtme dhe Diasporës, Kreshnik Ahmetin dhe me tre miq të mi të dashur, të veçantë, kryetaren e Komunës së Preshevës, Ardita Sinanin, deputetin Shaip Kamberin dhe këshilltarin tim për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc, Ragmi Mustafin.
To the American officials with us today, I am very pleased to have joined you here and to have you in the audience. I apologise in advance for speaking Albanian, but in the spirit of bilingualism and of this school I will deliver half of my remarks in Albanian and half in English.
And as a gesture of good will I will be very happy to welcome you to Kosova, and I promise I will be a much better host than guest. Thought I should warn you: I don’t know anyone who came to Kosova and did not soon after return.
Është një kënaqësi e veçantë që jemi sot në vendin e parë jashtë trojeve shqiptare ku mësimi zhvillohet në gjuhën shqipe dhe në atë angleze. Ruajtja e gjuhës sonë ka qenë një nga arritjet tona më të mëdha dhe një nga mjetet tona më të fuqishme.
Në historinë tonë, ashtu edhe si në historinë e shumë popujve të tjerë të cilët janë përballur me pushtime e sundime të huaja, një nga instrumentet për t’i nënshtruar njerëzit ka qenë pikërisht ndalimi i gjuhës së tyre, përkatësish i shkollimit në gjuhën e tyre. Sepse gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi. Është edhe themel identiteti.
Gjuha e bart kujtesën kolektive të një populli. Ajo e shprehë mënyrën se si, brez pas brezi, një popull ka mësuar t’i japë formë përvojës së vet, shtegun se si e ka kuptuar veten dhe botën përreth. Ajo është latuar ndër shekuj nga përvoja e brezave, nga përpjekja për ta kuptuar realitetin tonë dhe gjithashtu nga përballja me atë që të tjerët janë munduar të na e imponojnë.
Gjuha që është e jashtëzakonshme është gjithashtu edhe fisnike. E ajo që është e posaçme te gjuha shqipe është pikërisht vazhdimësia e saj. Është kjo veçanti e saj, kjo fisnikëri e saj, e cila është bartur nga gjenerata në gjeneratë. Dhe kësisoj shqipja mbijetoi. Mbijetoi jo vetëm falë maleve të larta, që shpesh i mbrojtën shqiptarët nga pushtuesit dhe nga trysnitë e jashtme, por mbi të gjitha edhe falë dashurisë së njerëzve për gjuhën dhe vendosmërisë për t’ua përcjellë atë brezave që vijnë më pas.
Gjuha mbijetoi pikërisht duke ndryshuar pa i humbur rrënjët. Shqipja përthithi ndikime nga pothuajse çdo qytetërim i madh që sundoi në Ballkan, por ruajti mjaftueshëm nga gramatika me sintaksë të fortë dhe fjalori i trashëguar për të mbetur një gjuhë e veçantë e me fjalorë të pasur. Sot ajo është një nga vetëm katër gjuhët e tilla që përbëjnë, secila më vete, një degë të pavarur të familjes indo-evropiane. E keni parasysh te trungujt e familjeve indo-evropiane, i keni degët e shumta të gjuhëve gjermanike, latine dhe sllave. Por, janë katër të tilla që qëndrojnë si degë të pavarura, ndonëse më të vogla, shqipja, greqishtja, armenishtja dhe gjuha baske. Pra janë këto tri familje të mëdha gjermanike, sllave dhe latine, edhe katër degë nga të cilat njëra e veçantë indo-evropiane është pikërisht gjuha jonë e bukur shqipe. Kjo gjuhë sigurisht se është ndikuar nga jashtë, por asnjëherë nuk ka qenë e zëvendësuar.
Shqipja ka mbetur edhe larg atdheut gjallë. Arbëreshët e Italisë e kanë ruajtur gjuhën e tyre për më shumë se pesë shekuj. Dhe vetë gjuha e tyre na e tregon historinë e tyre: është një shqipe e cila e bart udhëtimin, largësinë nga atdheu dhe, njëkohësisht, rrënjosjen e thellë në identitetin shqiptar.
Por rilindësve tanë nuk u mjaftonte që shqipja vetëm të mbijetonte. Ata donin që ajo të ishte gjuhë e dijes, e kulturës së lartë, e shkencës së thellë dhe e mendimit po ashtu. Në vitin 1908, në Kongresin e Manastirit, shqiptarët u bashkuan rreth një alfabeti të përbashkët. Po atë vit, këtu në Shtetet e Bashkuara, në Boston, Fan Noli mbajti meshën e parë në gjuhën shqipe. Noli dhe rilindësit tanë në mërgim kuptuan se pa e ruajtur gjuhën, diturinë dhe kulturën, nuk mund të ruhet as kombi. Ata na treguan se diaspora, mërgata jonë pra, nuk është thjesht një strehë larg atdheut, por një motor i mendimit, i emancipimit dhe i shtetformimit tonë.
Sot shqipja është gjuhë zyrtare e dy shteteve, e Kosovës dhe e Shqipërisë. Dhe kjo shkollë e vazhdon këtu misionin e rilindësve pikërisht në Amerikë, ku Noli e nisi atë në mërgim, më shumë se një shekull më parë.
Kjo shkollë është një nismë e jashtëzakonshme për arsimin dygjuhësh në shqip dhe në anglisht. Për këtë, dua të shpreh mirënjohjen time të veçantë për Mark Gjonajn dhe Drita Gjongecajn, si dhe për të gjithë ata të cilët kanë punuar gjatë tetë viteve të fundit që kjo nismë e mrekullueshme të bëhet realitet. Qeveria e Republikës së Kosovës u është thellësisht falënderuese dhe do ta mbështesë këtë shkollë edhe në të ardhmen.
Mesazhi im për ju, të dashura nxënëse e nxënës, është ky: gjuha nuk është thjesht një mënyrë tjetër komunikimi, sikur mendimi të mbetej krejtësisht i njëjtë pavarësisht gjuhës në të cilën shprehet. Kur flisni në gjuhën amtare, ju nuk përcillni vetëm mendimin tuaj. Mendimi juaj takohet me trashëgiminë e brezave para jush, me kujtesën e popullit dhe me dinjitetin tonë kolektiv. Dhe duke folur, shkruar e menduar në këtë gjuhë, ju merrni pjesë edhe në krijimin e kulturës së saj. Kështu jeni më të lidhur me të kaluarën tuaj, më pranë vetvetes dhe keni fuqinë për ta krijuar të ardhmen.
Dhe për mua ishte kënaqësi e veçantë që Fletore pune, Libër leximi dhe Abetare, të mund t’ua jepja fëmijëve, nxënës këtu, sot. Sepse edhe udhëheqësja znj. Mustafa edhe mësuesja Gjongecaj e dinë më mirë se gjithë ne, që fëmijët rriten midis nënës dhe mësueses, jo vetëm nga nëna, jo vetëm nga mësuesja, por nga të dyja. Në njëfarë mënyre nëna është mësuesja e parë, e mësuesja është nëna e dytë. Fëmija rritet midis kujdesit si dashuri dhe mësimit si dije. Midis nënës dhe mësueses. Prandaj është gëzim i madh për çfarë keni bërë në këto vite dhe është shpresë e madhe për sukseset e reja që do t’i keni.
I will switch to English now. The program is only in its second year, so I will be lenient. But be warned: next year, when I come back for the UN General Assembly, your Albanian will be tested.
This school keeps our language alive far from home. In the same way, our diaspora has always kept Kosova alive far beyond its borders. Kosova grows within its borders, and at the same time it grows beyond them. Some of its most vital organs exist outside the country itself, in the communities of the diaspora.
The experience of Kosova and that of its diaspora have always mirrored one another. In the darkest periods of our history, we struggled at home, while our communities abroad faced struggles of their own: leaving home, putting down roots in unfamiliar places, and earning their place in societies that were new to them.
But we have entered a different chapter. Today, our story is no longer only one of endurance and survival. It is also one of confidence, achievement and possibility.
It is an extraordinary privilege to serve as Prime Minister of the Republic of Kosova at this moment. This year, Kosova turned eighteen. In one sense, we have only just reached adulthood. Yet this is also a moment where youth and maturity meet. We have enough experience to understand what we are capable of, enough achievements behind us to inspire confidence, and still enough ambition and energy to believe that much more is within reach.
I see the same in our diaspora. From where I stand, all that once seemed out of reach now feels is possible.
Members of our diaspora are at the forefront of robotics research and of breakthroughs in cardiology. They are building companies and helping to restore some of the most treasured historic buildings here in the United States. They sit in parliaments, in courtrooms and in the financial centers of the world. Their restaurants appear on The New York Times’ lists of the best in the country, and their films are recognized at the Cannes Film Festival. Our progress at home is echoed in their success abroad: here in the United States, in the United Kingdom, Germany, Switzerland, Austria, across Scandinavia and throughout the world.
They are creative, curious, hardworking, and willing to give back. As Jeronim De Rada, one of the great voices of the Albanian Renaissance, wrote: “Erdhi dita e Arbërit!”
This is our time.
The energy and achievements we see throughout our diaspora are reflected in the way we are building our country. Kosova shows the same resilience and the same determination to turn aspirations into reality. Kosova is a thriving democracy, and it has made significant progress across a number of international measures.
We have made major investments in our defense: in training, modernization and new equipment, while building domestic capacity, including the production of ammunition in Kosova.
Our technology sector is growing rapidly and already accounts for 6 percent of our GDP. For comparison agriculture is 7 percent of our GDP. We are pursuing an ambitious energy transition, investing in renewables while also seeking new ways to make use of our vast coal reserves. And we are investing in major infrastructure, including a new railway connecting us to Durrës, Albania’s largest seaport. With the segment that links Gjakova and Shkodra. As Albanians would have said, this segment is “zemreku i kombit shqiptar”.
Through all of this, we are building a society that is just and fair. This is not a time of binaries, of being either inside the country or outside of it, either here or there. It is a time of possibility, of greater choice, and of new ways of belonging. Just as the students of this school live in two languages at once, you can belong to two places at once. We are making space for you to help shape the next chapter of Kosova and our nation at large, wherever you live and however you choose to be part of it.
Faleminderit! Thank you very much!
