Prizren, 28 shtator 2026
Kryeministri i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, me kolegë dhe bashkëpunëtorë nga Qeveria dhe Kuvendi, mori pjesë në shënimin e Ditës së Boshnjakëve.
Fjala e plotë e Kryeministrit Kurti në gjuhën boshnjake:
Mirëdita të gjithëve. Meqenëse sot është Dita e Boshnjakëve, unë do të flas boshnjakisht.
Poštovana potpredsjednice Skupštine, gospođo Emilija Redžepi; poštovani zamjeniče premijera, gospodine Fikrim Damka; poštovani ministre regionalnog razvoja, gospodine Rasim Demiri; poštovani potpredsjedniče Skupštine Crne Gore, gospodine Mirsad Nurković;
Poštovani predstavnici institucija Kosova, dragi ministri i zamjenici ministara naše zajedničke vlade, dragi poslanici Skupštine Kosova, poštovani predstavnici Islamske zajednice, poštovani predstavnici međunarodnih organizacija, posebno ambasada akreditovanih u našoj republici, ambasadore Crne Gore, gospodine Bernard Čobaj, poštovani predstavnici ambasada Bugarske i Turske, poštovani predstavnici bošnjačke zajednice, poštovani prisutni, dame i gospodo,
Dvadeset osmi septembar važan je datum za modernu historiju bošnjačkog naroda. Dana 28. septembra 1993. godine, u Sarajevu okruženom neprijateljskim srpskim snagama u Bosni, održan je Bošnjački sabor. U uvjetima rata, opsade i stalnog bombardovanja, ovaj sabor donio je historijsku odluku o povratku nacionalnog imena Bošnjak i naziva bosanski jezik za jezik bošnjačkog naroda. Stoga ovaj datum ima poseban značaj za nacionalni identitet, jezik i bošnjačku kulturu.
Ali priča vezana za ovaj datum ima i drugačiju dimenziju, koja ga povezuje s historijom Kosova. Bosna i Hercegovina i Kosovo dijele bolnu historiju rata i suočavanja s nasilnim politikama režima Slobodana Miloševića i srpskih snaga tokom devedesetih godina. U Bosni i Hercegovini rat je donio masovna ubistva, progon, etničko čišćenje i genocid u Srebrenici.
Na Kosovu je rat 1998. i 1999. godine doveo do masakara, ubistava hiljada ljudi, paljenja i uništavanja naselja, razaranja kulturne baštine, masovnog progona stotina hiljada građana iz njihovih domova, seksualnog nasilja, arbitrarnih hapšenja, torture i nasilnog nestanka hiljada osoba — znači, opet genocid.
Prema preliminarnoj institucionalnoj listi Instituta za zločine počinjene tokom rata na Kosovu, u periodu od 1. januara 1998. do 20. juna 1999. godine dokumentovano je 12.230 žrtava rata. Među njima je 1.047 ubijene djece, dok se 100 djece koja su nasilno nestala i dalje vode kao nestala. Izvještaj također dokumentuje 94 djece koja su umrla uslijed ratnih uslova.
Ovu povijest doživjeli su i bošnjački građani Kosova, koji su ovdje živjeli stoljećima i bili sastavni dio našeg društva. Zato, kada govorimo o ratovima u Bosni i Hercegovini i na Kosovu, govorimo i o zajedničkom iskustvu agresije, ljudskih gubitaka, progona i razaranja, ali i o odgovornosti koju danas imamo da izgradimo demokratsko i mirno društvo.
Pamćenje i dokumentovanje prošlosti važni su jer pravda za žrtve i priznavanje istine čine dio izgradnje održivog mira. Ali važno je i kako države danas tretiraju tu prošlost.
U tom smislu, put Republike Kosovo je jasan: demokratija, vladavina prava, zaštita ljudskih prava i jasan evroatlantski strateški izbor. Dok u Srbiji, pored negiranja zločina i genocida, vidimo i veličanje osoba osuđenih za najteže ratne zločine.
Međunarodni sud pravde je 2007. godine utvrdio da je Srbija prekršila svoju obavezu da spriječi genocid u Srebrenici i obavezu pune saradnje s Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju, uključujući i to što nije izručila Ratka Mladića.
Početkom septembra Ratko Mladić, osuđen na doživotnu zatvorsku kaznu za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine, sahranjen je u Beogradu uz vojne počasti, a ceremoniji su prisustvovali i zvaničnici Vlade Srbije. Njegovo tijelo dopremljeno je u Srbiju vladinim avionom, a kovčeg je bio prekriven srpskom zastavom.
Mladić, jedan od glavnih vojnih vođa srpskih snaga u Bosni, osuđen je, između ostalog, za odgovornost za genocid u Srebrenici, gdje je ubijeno više od 8.000 bosanskih muškaraca i dječaka. Na ovaj način poricanje genocida prelazi iz političke izjave u javno i institucionalno odavanje počasti osobama osuđenim za najteže ratne zločine. Historija nas uči da bez pravde, sjećanja i institucija koje štite prava svih mir ostaje krhak.
Poštovani prisutni, visoko cijenimo i izražavamo zahvalnost za vašu saradnju i doprinos razvoju Republike Kosovo, naše zajedničke zemlje. Politički predstavnici bošnjačke zajednice dio su institucija Republike Kosovo i doprinose donošenju odluka i razvoju naše zemlje.
Tokom ovih godina ulagali smo u oblasti u kojima živi bošnjačka zajednica: kroz infrastrukturne projekte, regionalni razvoj, zapošljavanje, ekonomski razvoj i podršku kulturnim i omladinskim projektima.
U Prizrenu i regionu Župe i Podgore, pored ulaganja u lokalne ceste, realizirana je cesta Prizren–Prevalac, značajno ulaganje za saobraćaj, turizam i ekonomski razvoj ovog područja. U područjima naseljenim bošnjačkom zajednicom u Istogu i Peći realizirana su ulaganja u cestovnu i lokalnu infrastrukturu.
Također, u područjima gdje živi bošnjačka zajednica podržani su poljoprivrednici, ekonomske aktivnosti i porodice kako bi se poboljšali uslovi stanovanja. Ova ulaganja i podrška razvoju ovih područja nastavit će se.
Jedno od tih polja je i obrazovanje na bošnjačkom jeziku. Tokom ovih godina podržavali smo obrazovanje na jezicima nevećinskih zajednica, uključujući i podršku za školske udžbenike na bošnjačkom jeziku.
Kultura Bošnjaka, bošnjački jezik, tradicije i nasljeđe bošnjačke zajednice nisu dodatak kulturi Kosova. Oni su dio bogatog kulturnog mozaika zemlje i trebaju biti podržani i razvijeni kao njen sastavni dio.
Još jedan važan korak bilo je jednostrano ukidanje viznog režima za građane Bosne i Hercegovine. Od 1. januara prošle godine, odnosno 2025. godine, oni mogu putovati na Kosovo s biometrijskom ličnom kartom. To je olakšalo kretanje i stvorilo više mogućnosti za ljudske, kulturne, obrazovne i ekonomske veze između dvije zemlje.
Također, putna veza Prizren–Tetovo stvorit će nove mogućnosti za promet, ekonomski razvoj i regionalnu saradnju, dodatno približavajući naše gradove i zajednice. Cilj ovih politika jeste da građani, bez obzira na mjesto prebivališta ili pripadnost, imaju jednake mogućnosti za razvoj.
Danas, na Dan Bošnjaka, prisjećamo se važnog događaja iz historije bošnjačkog naroda i odajemo počast doprinosu Bošnjaka koji žive i djeluju na Kosovu. Bošnjačka zajednica nerazdvojni je dio historije, društva i budućnosti Kosova.
U ime Vlade Republike Kosovo zahvaljujem vam na vašem doprinosu našoj zajedničkoj zemlji. Sretan Dan Bošnjaka. Hvala vam.
Fjala e përkthyer:
Mirëdita të gjithëve. Meqenëse sot është Dita e Boshnjakëve, unë do të flas në gjuhën bashnjake.
E nderuara Zëvendëskryetare e Parlamentit, znj. Emilija Rexhepi;
I nderuar Zëvendëskryeministër, z. Fikrim Damka;
I nderuar Ministër i Zhvillimit Rajonal, z. Rasim Demiri;
I nderuar Zëvendëskryetar i Parlamentit të Malit të Zi, z. Mirsad Nurković;
Të nderuar përfaqësues të institucioneve të Kosovës, të nderuar ministra dhe zëvendësministra të qeverisë sonë të përbashkët,
Të nderuar anëtarë të Kuvendit të Kosovës, të nderuar përfaqësues të Bashkësisë Islame,
Të nderuar përfaqësues të organizatave ndërkombëtare, veçanërisht të ambasadave të akredituara në republikën tonë, Ambasador i Malit të Zi, z. Bernard Çobaj, përfaqësues të nderuar të ambasadave të Bullgarisë dhe Turqisë, përfaqësues të nderuar të komunitetit boshnjak,
Të nderuar të pranishëm,
Zonja dhe zotërinj,
Zëvendëskryeministër , z. Fikrim Damka; Ministër i Zhvillimit Rajonal, z. Rasim Demiri; Zëvendëskryetar i Parlamentit të Malit të Zi, z. Mirsad Nurković;
Të nderuar përfaqësues të institucioneve të Kosovës, të nderuar ministra dhe zëvendësministra të qeverisë sonë të përbashkët,
Të nderuar anëtarë të Kuvendit të Kosovës, të nderuar përfaqësues të Bashkësisë Islame,
Të nderuar përfaqësues të organizatave ndërkombëtare, veçanërisht të ambasadave të akredituara në republikën tonë, Ambasador i Malit të Zi, z. Bernard Çobaj, përfaqësues të nderuar të ambasadave të Bullgarisë dhe Turqisë, përfaqësues të nderuar të komunitetit boshnjak,
Të nderuar të pranishëm,
Zonja dhe zotërinj,
Njëzet e tetë shtatori është një datë e rëndësishme për historinë moderne të popullit boshnjak. Më 28 shtator 1993, në Sarajevë të rrethuar nga forcat armiqësore serbe në Bosnjë, u mbajt Kuvendi Boshnjak. Në kushtet e luftës, rrethimit dhe bombardimeve të vazhdueshme, ky parlament mori një vendim historik për t’i rikthyer gjuhës së popullit boshnjak emrin kombëtar boshnjak dhe emrin gjuhë boshnjake. Prandaj, kjo datë ka një rëndësi të veçantë për identitetin kombëtar, gjuhën dhe kulturën boshnjake.
Por historia që lidhet me këtë datë ka një dimension tjetër, një që e lidh atë me historinë e Kosovës. Bosnja dhe Hercegovina dhe Kosova ndajnë një histori të dhimbshme lufte dhe përballjeje me politikat e dhunshme të regjimit të Sllobodan Millosheviqit dhe forcave serbe gjatë viteve 1990. Në Bosnjë dhe Hercegovinë, lufta solli vrasje masive, persekutim, spastrim etnik dhe gjenocid në Srebrenicë.
Në Kosovë, lufta e viteve 1998 dhe 1999 çoi në masakra, vrasjen e mijëra njerëzve, djegien dhe shkatërrimin e vendbanimeve, shkatërrimin e trashëgimisë kulturore, dëbimin masiv të qindra mijëra qytetarëve nga shtëpitë e tyre, dhunë seksuale, arrestime arbitrare, tortura dhe zhdukjen me forcë të mijëra njerëzve — me fjalë të tjera, përsëri gjenocid.
Sipas Institutit për Krimet e Kryera Gjatë Luftës së Kosovës, një listë preliminare institucionale prej 12,230 viktimash të luftës u dokumentua midis 1 janarit 1998 dhe 20 qershorit 1999. Midis tyre ishin 1,047 fëmijë që u vranë, ndërsa 100 fëmijë që u zhdukën me forcë ende listohen si të zhdukur. Raporti dokumenton gjithashtu 94 fëmijë që vdiqën si pasojë e kushteve të luftës.
Këtë histori e përjetuan edhe qytetarët boshnjakë të Kosovës, të cilët jetuan këtu për shekuj me radhë dhe ishin pjesë integrale e shoqërisë sonë. Kjo është arsyeja pse, kur flasim për luftërat në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe në Kosovë, flasim edhe për përvojën e përbashkët të agresionit, humbjeve njerëzore, persekutimit dhe shkatërrimit, por edhe për përgjegjësinë që kemi sot për të ndërtuar një shoqëri demokratike dhe paqësore.
Kujtesa dhe dokumentimi i së kaluarës është i rëndësishëm sepse drejtësia për viktimat dhe pranimi i së vërtetës janë pjesë e ndërtimit të paqes së qëndrueshme. Por edhe mënyra se si shtetet sot e trajtojnë atë të kaluar është e rëndësishme.
Në këtë kuptim, rruga e Republikës së Kosovës është e qartë: demokracia, sundimi i ligjit, mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe një zgjedhje e qartë strategjike euroatlantike. Ndërsa në Serbi, përveç mohimit të krimeve dhe gjenocidit, shohim edhe glorifikimin e personave të dënuar për krimet më të rënda të luftës.
Në vitin 2007, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë vendosi që Serbia kishte shkelur detyrimin e saj për të parandaluar gjenocidin në Srebrenicë dhe detyrimin e saj për të bashkëpunuar plotësisht me Gjykatën Ndërkombëtare Penale për ish-Jugosllavinë, duke përfshirë edhe dështimin për të ekstraduar Ratko Mladiqin.
Në fillim të shtatorit, Ratko Mlladiq, i dënuar me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, u varros në Beograd me nderime ushtarake, dhe në ceremoni morën pjesë zyrtarë të qeverisë serbe. Trupi i tij u transportua në Serbi me një aeroplan qeveritar, dhe arkivoli u mbulua me flamurin serb.
Mlladiq, një nga udhëheqësit kryesorë ushtarakë të forcave serbe në Bosnjë, u dënua, ndër të tjera, për përgjegjësi për gjenocidin në Srebrenicë, ku u vranë më shumë se 8,000 burra dhe djem boshnjakë. Në këtë mënyrë, mohimi i gjenocidit kalon nga një deklaratë politike në një homazh publik dhe institucional për ata që u dënuan për krimet më të rënda të luftës. Historia na mëson se pa drejtësi, kujtesë dhe institucione që mbrojnë të drejtat e të gjithëve, paqja mbetet e brishtë.
Të nderuar të ftuar, ne e vlerësojmë lart dhe shprehim mirënjohjen tonë për bashkëpunimin dhe kontributin tuaj në zhvillimin e Republikës së Kosovës, vendit tonë të përbashkët. Përfaqësuesit politikë të komunitetit boshnjak janë pjesë e institucioneve të Republikës së Kosovës dhe kontribuojnë në vendimmarrje dhe në zhvillimin e vendit tonë.
Gjatë këtyre viteve, ne kemi investuar në zonat ku jeton komuniteti boshnjak: përmes projekteve të infrastrukturës, zhvillimit rajonal, punësimit, zhvillimit ekonomik dhe mbështetjes për projekte kulturore dhe rinore.
Në Prizren dhe rajonin e Zhupës dhe Podgorës, përveç investimeve në rrugë lokale, u ndërtua rruga Prizren-Prevallë, një investim i rëndësishëm për trafikun, turizmin dhe zhvillimin ekonomik të zonës. Në zonat e banuara nga komuniteti boshnjak në Istog dhe Pejë, u bënë investime në infrastrukturën rrugore dhe lokale.
Gjithashtu, në mjediset ku jeton komuniteti boshnjak, mbështeten fermerët, aktivitetet ekonomike dhe familjet me qëllim përmirësimin e kushteve të banimit. Këto investime dhe mbështetje për zhvillimin e këtyre zonave do të vazhdojnë.
Një nga këto fusha është arsimi në gjuhën boshnjake. Gjatë këtyre viteve, ne kemi mbështetur arsimin në gjuhët e komuniteteve jo-shumicë, duke përfshirë mbështetjen për tekstet mësimore në gjuhën boshnjake.
Kultura e boshnjakëve, gjuha boshnjake, traditat dhe trashëgimia e komunitetit boshnjak nuk janë një shtesë në kulturën e Kosovës. Ato janë pjesë e mozaikut të pasur kulturor të vendit dhe duhet të mbështeten dhe zhvillohen si pjesë përbërëse e tij.
Një hap tjetër i rëndësishëm ishte heqja e njëanshme e regjimit të vizave për qytetarët e Bosnjës dhe Hercegovinës. Që nga 1 janari i vitit të kaluar, ose 2025, ata mund të udhëtojnë në Kosovë me një kartë identiteti biometrike. Kjo ka lehtësuar lëvizjen dhe ka krijuar më shumë mundësi për lidhje njerëzore, kulturore, arsimore dhe ekonomike midis dy vendeve.
Gjithashtu, lidhja rrugore Prizren-Tetovë do të krijojë mundësi të reja për trafik, zhvillim ekonomik dhe bashkëpunim rajonal, duke i afruar më tej qytetet dhe komunitetet tona. Qëllimi i këtyre politikave është që qytetarët, pavarësisht nga vendbanimi apo përkatësia, të kenë mundësi të barabarta për zhvillim.
Sot, në Ditën e Boshnjakëve, përkujtojmë një ngjarje të rëndësishme në historinë e popullit boshnjak dhe jemi mirënjohës për kontributin e boshnjakëve që jetojnë dhe punojnë në Kosovë. Komuniteti boshnjak është një pjesë e pandashme e historisë, shoqërisë dhe të ardhmes së Kosovës.
Në emër të Qeverisë së Republikës së Kosovës, ju falënderoj për kontributin tuaj për vendin tonë të përbashkët. Gëzuar Ditën e Boshnjakëve. Ju faleminderit.
