Shën Stefan, Mal i Zi, 22 tetor 2026
I nderuar kryeministër Spajić,
I nderuar kancelar Merz,
I nderuar kancelar Stocker,
Të dashur kolegë dhe miq nga Bashkimi Evropian dhe Ballkani Perëndimor,
Kryeministër, urime Qeverisë dhe popullit të Malit të Zi për përparimin drejt Bashkimit Evropian dhe ju falënderoj për organizimin e Samitit të 13-të të Procesit të Berlinit. Në Kosovë keni një fqinj evropian që i gëzohet suksesit tuaj.
Procesi i Berlinit, i nisur nga Gjermania në vitin 2014, është vendi ku ne të gjashtë takohemi si të barabartë dhe që na solli Tregun e Përbashkët Rajonal, të bazuar në katër liritë e BE-së.
Përmes integrimit gradual, Bashkimi Evropian po na hap tashmë edhe neve pjesë të Tregut të Vetëm: SEPA së shpejti do t’u kursejë qytetarëve dhe diasporës sonë 58 milionë euro në vit, Korridoret e Gjelbra do ta përshpejtojnë tregtinë me BE-në, ndërsa me Roam Like at Home, qëndrimi i lidhur do të kushtojë njësoj si këtu, ashtu edhe atje. Ky është Bashkimi Evropian që po u vjen qytetarëve tanë përpara anëtarësimit, dhe Kosova do të vazhdojë në këtë rrugë.
Sa shpejt do të arrijmë atje varet nga vendimet që nuk varen vetëm prej nesh. Disa prej tyre merren këtu, ku marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë duhet të mbështeten në besim, e besimi në afërsi demokratike.
Qytetarët në mbarë rajonin tonë duhet të mund të studiojnë në një shtet, të punojnë në një tjetër dhe të dalin në pension në një të tretë. Në vitin 2022, të gjashtë nënshkruam marrëveshjet për diplomat dhe letërnjoftimet. Marrëveshjet janë për t’u zbatuar, por katër vjet më vonë, disa ende i bllokojnë marrëveshjet tona, sepse ato sjellin standardet e BE-së.
Askush nuk mund të detyrohet ta dëshirojë Bashkimin Evropian, por askush nuk duhet të mund t’i pengojë ata që e dëshirojnë.
Sa i përket Kosovës, na vlerësoni sipas asaj që Bashkimi Evropian kërkon nga një vend kandidat.
Ne i përmbahemi vlerave të Nenit 2, ndërsa vlerësimet e pavarura na renditin ndër vendet me përparimin më të madh demokratik në Evropën Jugore, nga lufta kundër korrupsionit deri te sundimi i ligjit. Në politikën e jashtme, veprojmë si një shtet anëtar: që nga dita e parë, kemi zbatuar çdo sanksion të BE-së kundër Rusisë, dhe në Kosovë, Moska nuk ka gjetur kurrë një të çarë në Evropë.
Të dashur kolegë,
Ne kemi bërë gjithçka që varej vetëm prej nesh. Aplikimi i Kosovës, që nga dhjetori i vitit 2022, pret një vendim që varet vetëm nga BE-ja. Deri atëherë, ne mbetemi i vetmi vend në Ballkanin Perëndimor pa statusin e vendit kandidat.
Ju kërkojmë ta merrni këtë vendim: të kërkoni Opinionin e Komisionit Evropian, t’i jepni Kosovës statusin e vendit kandidat dhe të hapni negociatat për anëtarësim.
Stabiliteti i blerë në kurriz të demokracive fqinje ka dëshmuar se është një mit i rrezikshëm, sepse ata që krijojnë jostabilitet nuk mund ta garantojnë stabilitetin. Kjo ka ndodhur shpesh në rajonin tonë.
Përtej fushëbetejës në Ukrainë, Rusia i ka kthyer në objektiva gjërat që e lidhin Bashkimin Evropian: hapësirën ajrore, kabllot nënujore, infrastrukturën kritike, madje edhe njerëzit e tij, përmes akteve terroriste. Çdo sulm mbahet i kufizuar dhe i mohueshëm, nën pragun që do të nxiste një reagim të përbashkët, por të gjitha së bashku synojnë të godasin tërësinë. Vetë Evropën.
Në Kosovë, një fqinj ka përdorur të njëjtat metoda, për të njëjtat qëllime, kundër shtetit tonë. Muajin e kaluar, shënuam tre vjet nga sulmi terrorist në fshatin verior të Banjskës, ku mbeti i vrarë rreshteri i Policisë sonë, Afrim Bunjaku. Muajin e ardhshëm, do të shënojmë dy vjet nga sulmi i luftës kinetike ndaj infrastrukturës sonë kritike, kur u hodh në erë kanali i furnizimit me ujë Ibër-Lepenc në fshatin Varagë, në veri të vendit. Të dyja sulmet ishin organizuar në mënyrë që përgjegjësia të mund të mohohej. Njeriu që ka pranuar përgjegjësinë për Banjskën, Milan Radoiçiqi, një kriminel dhe përfaqësues lokal i një shteti tjetër, ende endet i lirë, haptazi, nën mbrojtjen e po atij aparati shtetëror.
Një sulm ndaj një demokracie evropiane është sulm ndaj mbarë Evropës dhe meriton një përgjigje kolektive, sepse një reagim rast pas rasti nuk përbën parandalim. Për Kosovën, edhe anëtarësimi në NATO sjell fuqi parandaluese.
Të dashur miq,
Edhe të drejtat e pakicave meritojnë një përgjigje të përbashkët në kuadër të Procesit të Berlinit. Pothuajse çdo shumicë në rajonin tonë përbën pakicë përtej kufirit, dhe kur të drejtat ndalen te kufiri, kjo asimetri përbën padrejtësi.
Ju bëj thirrje të shikoni nga afër Luginën e Preshevës, ku hap pas hapi, shqiptarët po shtyhen jashtë jetës institucionale, publike dhe qytetare, derisa qëndrimi bëhet më i vështirë se largimi.
Megjithatë, dinjiteti njerëzor dhe të drejtat e njeriut janë vlerat që duhet të kemi të përbashkëta dhe që duhet të vijnë të parat.
Faleminderit!
