Kamenica, 19. avgust 2026.
Poštovana porodico Krasniqi,
Poštovana zamenica premijera i ministarka pravde, gđa Donika Gërvalla,,
Poštovane porodice nacionalnih heroja, invalidi oslobodilačkog rata, veterani OVK,
Poštovani gradonačelniče opštine Kamenica, Kadri Rahimaj,
Poštovani predsednče Udruženja bivših političkih zatvorenika, Shefik Sadiku,
Poštovani poslaniče Shaip Kamberi,
Poštovana rektorka Javnog univerziteta u Gnjilanu „Kadri Zeka“, Fitore Mala,
Poštovani predstavnici državnih institucija i lokalne samouprave,
Poštovani oficiri, policajci i vojnici Kosova,
Poštovani saradnici, bivši politički zatvorenici iz svih krajeva i svih perioda,
Dame i gospodo,
Sestre i braćo,
Svi koji su poznavali Metusha Krasniqija i koji su sa njim radili, uvek ističu njegovu ujedinjujuću ulogu koju je igrao među svojim drugovima, među različitim grupama i krugovima političkih aktivista njegovog vremena. I ova osobina Metusha Krasnicqija, zbližavanja i ujedinjavanja ljudi, vidi se da je postala deo njegove figure, budući da nas Metush Krasniqi nastavlja da ujedinjuje i nakon četiri decenije njegove smrti. Jer upravo kao što smo 26. novembra 2024. bili ovde u Kamenici na otvaranju kipa Metusha Krasniqija, danas smo se vratili da se setimo njegovog života, ali posebno njegovog političkog rada, na 40. godišnjicu njegove smrti.
Ako bismo trebali da pronađemo neke ključne reči za političku istoriju Kosova, verujem da bismo neizbežno morali da navedemo reč „zatvor“. To je zato što je politička istorija Kosova tokom 20. veka neraskidivo povezana sa desetinama zatvora na Kosovu i širom Jugoslavije, gde su hiljade albanskih političkih aktivista provele desetine hiljada godina u zatvoru zbog svojih političkih uverenja i aktivnosti. Pored hiljada palih boraca i mučenika ubijenih od strane represivnih režima Jugoslavije kojom je dominirala Srbija, Albanci su platili oslobođenje Kosova mnogim godinama svog ličnog života provedenog u zatvorima, usred mučenja, nasilja, gladi, hladnoće, bolesti i suočavanja sa smrću.
I ako u registru ključnih reči za političku istoriju Kosova, posle reči „zatvor“, odlučimo da dodamo vlastita imena, jedno od njih bi nesumnjivo bilo ime Metusha Krasniqija. To bi bilo zato što se, posle Adema Demaqija, ali i zajedno sa Čika Ademom, Metus Krasniqi ispostavlja kao jedan od političkih aktivista sa najčistijom političkom svešću, sa najjasnijom vizijom za nacionalno pitanje Albanaca koji su ostali pod Jugoslavijom i sa najsvestranijom aktivnošću za oslobođenje krajeva naseljenih Albancima od Jugoslavije i njihovo ujedinjenje sa Albanijom.
Sa saradnicima Metusha Krasniqija koji su danas ovde sa nama i sa dokumentarnom izložbom koju je pripremila Državna arhivska agencija Kosova i sa televizijskim dokumentarcem posvećenim Metushu Krasniqiju, naravno da nemamo šta da dodamo biografskim podacima o njemu.
Ali kao premijer Republike Kosovo, želeo bih da se posebno zadržim na nekim političkim frazama koje je izgovorio Metush Krasniqi i druge koja su s njim povezane.
Dok pratimo i procenjujemo istoriju prvog pola veka od sadašnjeg vremena, nalazimo se u udobnoj poziciji da pravilno čitamo i procenjujemo događaje tog vremena. Ali, čitajući njegove prve reči i dela od pre pola veka današnjim očima, jasnoća Metusha Krasniqija u to vreme da tako jasno vidi događaje kada je živeo i njegova sposobnost da se pozicionira i tako precizno artikuliše, u formulisanju fraza i preduzimanju akcija od istorijskog značaja, deluje impresivno.
Na vrhuncu perioda državnog nasilja koje je vršio Aleksandar Ranković na Kosovu, 1957. godine, Metush Krasniqi je, zajedno sa Sejdijem Kryezijuom, Markom Gashijem, Xhemajlom Kallabom i Mehmetom Ajetijem, osnovao tajnu organizaciju pod nazivom Revolucionarna stranka za ujedinjenje albanskih krajeva sa matičnom državom. Tom prilikom, nakon svečane zakletve na nacionalnoj zastavi, Metush Krasniqi je održao govor u kojem je rekao: „Nacionalna prava Albanaca na Kosovu se krše. Oni nisu ravnopravni sa drugim narodima koji čine Jugoslaviju. Albanski vlastodršci koji su na raznim funkcijama nisu dostojni predstavnici naroda.“ Još tada, 1957. godine, Metush Krasniqi je, zajedno sa vojnim licem Bardhom Gashijem, zacrtao osnivanje oslobodilačke vojske za albanske krajeve pod Jugoslavijom. Ali, kao što znamo, trebalo je više od 3 decenije da se ova ideja sprovede u delo Oslobodilačke vojske Kosova.
Godinu dana kasnije, u junu 1958. godine, iz grada Skoplja gde se preselio, Metush Krasnicqi i njegovi drugovi sastavili su i izdali proglas u kojem je pisalo sledeće:
„Poziva se čitav kosovski narod da ustane protiv varvarskog jugoslovenskog režima, za ujedinjenje Kosova sa Albanijom. Zadajmo snažan udarac birokratskoj i titoističkoj kasti. Braćo kosovari ustanite u ratu protiv ropskog života. Pevajte pesmu oslobođenja, neka se slavna zastava vijori; pokažite svetu da ponosan narod ne živi u ropstvu.
Ujedinjenje – Sloboda Kosovo – Albanija“
Ovaj poziv Metusha Krasniqija, upućen početkom leta 1958. godine, pretvoriće se u poziv na okupljanje za celo Kosovo krajem 1990-ih, kada je narod Kosova zaista pokazao svetu svoju odlučnost da ne živi u ropstvu i snagu svog otpora za slobodu. Nekoliko meseci kasnije, 3. novembra 1958. godine, Metush Krasnicqi je uhapšen i zatvoren. U sudskom postupku koji se vodio u Okružnom sudu u Gnjilanu, od 1. do 7. marta 1959. godine, Metush Krasnicqi je dao izjavu koja se danas može pročitati kao hirurška analiza politike jugoslovenskog režima prema Albancima i situacije na Kosovu u to vreme:
„Prvo, Kosovo okrutno eksploatiše jugoslovenska vlada, albanski narod se tretira kao u Kraljevoj Jugoslaviji, ne uživa ni najosnovnija prava ni u jednom segmentu života, kao što su zapošljavanje, administracija, zdravstvo, obrazovanje, kultura itd. Drugo, „narodna“ vlada Titove Jugoslavije nije uklonila nasilje nad albanskim narodom. Postavljam pitanje, koliko je Albanaca pogubljeno bez suđenja od novembra 1944. do danas? Koliko se ubistava dogodilo u ime „neprijatelja“ države? Desetine hiljada Albanaca… Moglo bi ih biti više od 20 hiljada u svim albanskim krajevima u Jugoslaviji. Treće, kampanja oružja sprovedena je samo na Kosovu kako bi se razoružali Albanci. Zašto ista kampanja nije sprovedena i u drugim republikama? Zašto je ovo nasilje i ove nasilne smrti Albanaca? Zašto je jedna puška prodata desetine puta? Zašto su Albanci bili izloženi tom teroru u ime Komunističke partije Jugoslavije?
U sažetoj izjavi, u ovom pasusu koji sam upravo pročitao, imamo političku analizu i politički stav, sa potkrepljenim podacima, sa odgovornim optužbama i sa dobro artikulisanim tezama u njima. Čitamo reči čoveka koji je duboko verovao u ravnopravnost i koji se nadao slobodi, posvećujući se njoj.
Devet godina kasnije, Metush Krasniqi je ponovo bio na visini zadataka, kao ideator demonstracija 1968. godine, dok devet godina kasnije, 1974. godine, nastavio je ulogu koja se od njega očekivala, kada je u svom domu u selu Dajkovce , 2., 3. i 4. juna, nastavio upravo tako što se složio sa čika Ademom Demaqijem da će razlike koje su političke grupe i organizacije imale u vezi sa ideologijom i komunističkim režimom Envera Hodže u Albaniji biti prevaziđene u zajedničkom putu ka oslobođenju Kosova i ujedinjenju sa Albanijom.
Vreme je prolazilo i kotrljanje zbivanja su nagomilale mnoge događaje jedan na drugi, od Revolucionarne stranke za ujedinjenje albanskih krajeva sa matičnom državom 1957. godine, do Nacionalnooslobodilačkog pokreta Kosova i drugih albanskih područja u Jugoslaviji 1977. godine. Među njima , mnoga hapšenja i godine provedene u zatvorima u Gnjilanu, Nišu, Mitrovici i Prištini. Sve do poslednjih tortura koja su trajala od 4. novembra 1985. do 17. juna 1986. godine, koja su se pokazala kobnim i za Metusha Krasniqija.
Čitav život čoveka koji je u celosti prožet aktivnostima i posvećenošću slobodi svog naroda. Istinski subjekt koji, sa nogama na zemlji, stvara istoriju svoje domovine, bacajući se u vode tokova vremena, izvan uslova i mogućnosti, sa jednim ciljem: slobodom Kosova i afirmacijom političke volje njegovog naroda.
Zato, hvala Metushu Krasniqiju, za sve što je učinio i doživeo za slobodu Kosova koju imamo i uživamo zajedno!
Hvala vam na organizaciji i pažnji!