Priština, 31. mart 2026.
Poštovana porodico Alidema
Poštovani Athe, Lendita, Yllka,
Poštovana porodico Kryeziu,
Poštovani saborci i prijatelji Halil Alideme,
Poštovana predsednice Skupštine Republike, gospođo Albulena Haxhiu,
Poštovani ministri naše vlade, Andin Hoti, Saranda Bogujevci, Mimoza Kusari-Lila,
Poštovani zamenici ministara Mjeku, Krasniqi, Demelezi,
Poštovani poslanici Skupštine Kosova,
Poštovani g.din. Sherif Konjufca,
Poštovani g.din.Vladimir Beja,
Poštovani g.din. Durim Abdullahu sa Univerziteta u Prištini,
Dame i gospodo,
Uvaženi prisutni,
Sestre i braćo,
30 godina nakon smrti Halil Alideme 1996. godine u Tirani, danas smo se svi okupili ovde u Prištini, članovi porodice, prijatelji, kolege i saradnici, da se prisetimo njegove ličnosti i njegovog delovanja.
Obraćajući vam se sa ove govornice, čini mi se veoma značajnom činjenica da se Halil Alidema danas pominje u zgradi Instituta za istoriju „Ali Hadri“, gde je smešten i deo administracije Univerziteta u Prištini. To je zato što je i sam Halil Alidema bio deo administracije Univerziteta u Prištini, kao sekretar na Filozofskom fakultetu, i zato što je istoričar Ali Hadri odigrao važnu ulogu u njegovom formiranju, podstičući ga da studira istoriju.
Halil Alidema ne samo da je studirao istoriju, već ju je i stvarao, budući da je bio politički angažovan gotovo tokom čitavog svog života, kao jedan od najznačajnijih intelektualaca i političara u jednom tako presudnom periodu za istoriju Kosova, kakav je bio kraj XX veka, kada je čitav albanski narod nastojao da oslobodi Kosovo od Jugoslavije i Srbije.
Halil Alidema je rođen 15. marta 1936. godine, pa bi ove godine napunio 90 godina. To znači da bi on još uvek mogao biti među nama, kao što su i neki od njegovih prijatelja, od kojih su neki danas ovde u sali. Međutim, umro je rano, u 60. godini života, i to u sumnjivim okolnostima u vezi sa njegovom bolešću, koje su ostale nerazjašnjene do danas.
U to vreme, on je teško mogao da zamisli da će se u vremenskom okviru njegove generacije ostvariti ideal Republike Kosovo, za koji su Halil Alidema i njegovi saborci bili zatvoreni 1981. godine i izdržavali kazne u zatvorima Jugoslavije, kroz stvaranje i izgradnju države Republike Kosovo. Zato veliko je zadovoljstvo što imam priliku da vam se , kao predsednik vlade Republike, one Republike za koju se i sam Halil Alidema zalagao, obratim na ovoj komemorativnoj akademiji posvećenoj njemu.
Ali, koga danas zapravo pominjemo i zašto tačnije? Ko je bio Halil Alidema i šta njegova ličnost predstavlja za Kosovo, za njegov narod i za njegovu državu?
U dugoj istoriji borbi Albanaca, koji su ostali u Jugoslaviji, borbi za oslobođenje i izgradnju države, Halil Alidema se pokazuje kao jedna od istaknutih i najvažnijih ličnosti. Svako ko se interesovao da upozna društvena kretanja i političke pokrete na Kosovu, posebno tokom 80.tih i 90.tih devedesetih godina prošlog veka, pronaći će ime Halil Alideme, angažovano među saborcima gotovo svuda gde se težilo ostvarivanju političkih težnji Albanaca za slobodu i nacionalno ujedinjenje.
Budući i po karakteru veoma aktivan čovek, Halil Alidema je više puta bio hapšen od strane jugoslovenskih vlasti, i to još u ranoj mladosti, a zatim i 1968. godine, kada je nakon studentskih demonstracija bio osuđen na dve godine zatvora Međutim, njegova spremnost da preuzme političku odgovornost za demonstracije iz 1981. godine dovela je Halil Alidema na čelo jedne grupe intelektualaca, koji su uhapšeni i osuđeni na dugotrajne i teške zatvorske kazne. Među njima su bili i profesor Ukshin Hoti, Ekrem Kryeziu, Mentor Kaçi, Shemsi Reçica, Ali Kryeziu, Hilmi Ratkoceri i drugi. Halil je osuđen na 11 godina zatvora, od kojih je odslužio više od šest godina.
Teško zatvorsko iskustvo, torture i narušeno zdravlje nisu oslabili energiju Halil Alideme da nastavi svoje političko angažovanje i nakon izlaska iz zatvora. Ostao je jednako odlučan i veoma jasan u svom političkom opredeljenju, kao i putu drugih političkih zatvorenika, što se može videti i iz njegovih reči datih listu „Dielli“, 5. juna 1991. godine, u intervjuu sa novinarom Islam Spahiu, u kojem je Halil Alidema rekao:
„Politički zatvorenici nikada se nisu predali, ni tokom zatvora, ni nakon izlaska iz zatvora. Njihova visoka nacionalna svest, osećaj odgovornosti i spremnosti na žrtvu učinili su da većina njih bude veoma tolerantna, fleksibilna i izuzetno komunikativna. Oni su bili nosioci i glasnogovornici nacionalnog otpora. Oni jesu i biće najizloženija žrtva u odbrani nacionalnog pitanja. Nismo bili, nismo i nećemo biti robovi ideološke isključivosti, već se zajedno sa svakim sunarodnikom zalažemo za pomirenje i nacionalno oslobođenje. Imajući u vidu ovaj duh, naš princip je:“ DOMOVINA IZNAD SVEGA!”.
Ovu izjavu Halil Alidema dao je tačno mesec dana nakon osnivanja „Partia e Unitetit Kombëtar“ – UNIKOMB, koju je i vodio kao njen predsednik sve do svoje smrti. Ime stranke UNIKOMB usko je povezano sa imenom Halil Alidema, koji je kroz ovu partiju artikulisao ideju nacionalnog ujedinjenja već u samom njenom nazivu, ali i u njenom programu.
Od Prištine do Skoplja i od Skoplja do Tirane, Halil Alidema je proširio svoju organizaciju i političko delovanje u tri glavna centra Albanaca. U to vreme, svoj angažman je usmerio na organizovanje oružanog otpora na Kosovu, kroz slanje brojnih grupa dobrovoljaca sa Kosova i iz Makedonije, koji su odlazili na obuku kod albanske vojske u Albaniji. Većina ovih dobrovoljaca kasnije su postali pripadnici i borci Oslobodilačke vojske Kosova tokom 1998. i 1999. godine.
Halil Alidema preminuo je 19. marta 1996. godine, ne dočekavši da doživi oslobodilačku borbu, oslobođenje Kosova, proglašenje nezavisnosti, kao ni izgradnju i napredak države Kosova. Međutim, sve to zajedno predstavlja i rezultat njegovog angažmana sa saborcima, organizovanja i generacije kojoj je pripadao. Zato ga danas pamtimo i odajemo počast među njegovim saborcima i kroz njegovo nasleđe.
Članovi porodice, prijatelji, saradnici i istraživači danas će govoriti o posebnim aspektima političkog i patriotskog delovanja Halil Alidema, ali za mene kao premijera Republike Kosova i za institucije naše nezavisne države, političko delo Halil Alidema ostaće jasna i snažna referentna tačka za ideale i primere na kojima je izgrađena i razvija naša zemlja.
Život i delo Halil Alidema pamtiće se generacijama, kao što se pamti, zauvek!
Hvala vam!
